کهتران فریمان

1- الف : جغرافياي تاريخي شهرستان فريمان قبل از سال 1313

         فريمان fariman: نام يكي از بخشهاي تابعه شهرستان مشهد محدود است از طرف خاور به بخش تربت جام و بخش سرخس . از باختر به كوههاي جلگه رخ بخش كدكن و بخش حومه شهرستان تربت حيدريه از جنوب به كوههاي بيزكي و باخرز و كوه طرقي از شمال به دهستان اردمه از بخش طرقبه منتهي مي شود .

         موقعيت بخش كوهستاني هوا معتدل آب از چشمه سار و قنوات تأمين محصولات عمده غلات ترياك و انواع ميوه جات زيره سبزينه بوده است در اين سالها بيشتر مردم به زراعت و كسب مالداري ، صنايع دستي زنان قليچه و كربالي بافي مشغول بوده اند .

         راههاي عمده مشهد تهران و مشهد هرات از اين بخش عبور مي نمايند . بخش فريمان از چهار دهستان بنام پيوه ژن – احمدآباد – سرجام – پايين ولايت دهستان مركزي كه شامل 1373 آبادي بزرگ و كوچك است تشكيل مي شود . شهر فريمان قيل از سال 1313 يك قريه بي اهميت 200 خانواري و مسكن طوايف بربري و تيموري بوده كه زندگاني ايلاتي و چادرنشيني داشتند .

1-1 شهرستان فريمان از سال 1313 به بعد :

         از سال 1313 به بعد بواسطه موقعيت طبيعي كه داشت مورد توجه رضاخان قرار گرفت . اولين اقدام رضاخان تعمير بند فريمان كه در 11 كيلومتري جنوب شهر واقع شده بود و دومين اقدام و بهسازي شهر با اسلوب جديد بوده است كه بعضي از بناهاي كه احداث گرديده عبارتند‌ : چهار دستگاه ، عمارت بسيار زيبا كه با بهترين ساختمان تهران برابري مي كند.

1. ساختمان شهرداري  2. شهرباني  3. دارائي 4. مهمانخانه طوس و پنچ خيابان شرقي و غربي و 6 خيابان شمال جنوب كه موازي و عمود بر هم مي باشد . توضيح اينكه خيابان شرقي و غربي خيابان جاي پهلوان ، كاخ ، انوري ، منوچهري خيابانهاي شمال جنوبي خيابان سوم اسفند ، فرخي ، فردوسي شاهپور سعدي ، خيام علاوه بر آن ساختمانهاي هنرستان . دبيرستان ، دبستان، بانك ملي ، سينما و شركت قماش و آتش نشاني در دروازه قديم مشهد (ورودي به فريمان) نيز از جمله اين دسته است كه هنوز هم بناهاي ياد شده مورد استفاده مي باشد .

         وضعيت و ترتيب ساختمانهاي اين شهر در خلل تو جهات رضاخان بطوري پيشرفت كرده بود كه با بهترين شهرها برابري مي كرد .

استاد دكتر علي شريعتي در اين مورد مينويسد :

         در 75 كيلومتري شرقي شهر مشهد بر سر راه مشهد به هرات شهر جالبي وجود دارد بنام فريمان اين شهر در دوران بيست ساله بنيان شده و تعداد بيست ده در پيرامون اين شهر جزء املاك خالصه شد و در ده فريمان بنيان شهري بسيار مدرن را با اسلوب علمي شهرسازي ساختند و هر اداره اي در مشهد موظف گرديد ساختمان اداره همانند را در فريمان بسازد و بدين ترتيب در مدت كوتاهي شهري كاملاً نو با ساختمانهاي زيبا و رستوراني بسيار بزرگ و مجهز و خيابان كشيهاي منظم بوجود آمد ولي پس از شهريور 20 تپ تند فريمان ناگهاني فرونشست و چنان شهر فراموش گرديد و خيابانها به ويراني افتاد كه شهر چند ساله بخرابه هاي چند هزار ساله ميمانست .

شهرستان فريمان پس از پيش آمد شهريور 1320 :

         اين شهر رو به ويراني گذاشته و جمعيت آن متفرق كارخانه ، قالي بافي و نجّاري و  شده و آسياب موتوري كه در جنوب بند فريمان تصب شده بود سوخته و بناهاي نوساز حالي از سكنه ، عمارت هاي زيبا كه براي روستائيان ساخته شده بود محل نگهداري احشام گرديد و هنرستان زيبا محل كبوتران گرديد و قسمتي از شهر كه لوله كشي بوده از بين رفت .

         شهرستان فريمان طبق اطلاعات سال 1320 داراي 101 باب مغازه هاي مختلف داراي ادارات دولتي منجمله : شهرداي ، بخشداري ، ژاندارمري ، دارايي ، شهرباني ، ثبت املاك و آمار ، دفاتر ازدواج و طلاق ، دبيرستان ، دبستان و ادارة املاك كشاورزي بوده است .در هر حال پيشينة اين شهرستان با وجود ارتفاعات دال كه گويا ياد آور نبرد رستم و اسفنديار است و نيز شاهان گرماب كه روايت است لشكر كفر و اسلام در آنجا با هم نبرد كرده اند و ساير موضوعات همه و همه چه افسانه و چه وقايع تاريخي نشانگر نوعي وجود انگاره ها و باور داشته هاي انسانهاي بسيار مهربان اين ناحيه است .

1 - 2- وجه تسميه و نامگذاري شهرستان فريمان :

         فريمان در زمان صفويه و قاجاريه جزو املاك سلطنتي بوده است كه در مورد كلمة فريمان در فرهنگ جغرافياي ايران چنين نگاشته شده است : واژة فّر با تشديد ، ريشه اوستايي و پهلوي دارد و به معني شكوه و جلال و فروغ خدايي آمده است . فري بي تشديد مخفف آفرين به معني مدح و ستودن به كار مي رود و مان صيغة امر از فعل ماندن است . بنا بر اين واژة فريمان ، مركب از دو كلمه فري و مان مي باشد . يعني با شكوه و جلال بمان .

         به نقل از كتاب شرح سفري به ايالت خراسان و شمال غربي افغانستان ، جلد اول ، وجه تسمية فريمون را به اين طريق بيان مي كند كه : در واقع اين سد به دست شخصي به نام فريدون بنا شده كه گفته مي شود شاهي بوده است ولي اكنون اين نام به فريمون تغيير يافته . بر اساس شواهد و ادلّه موجود فر يمان در طي تاريخ پر فراز و نشيب خود زير مجموعة نيشابور بوده است . حملات غُز و قتل و غارت آنها وهجوم خانمان بر انداز چنگيز خان باعث افول نيشابور و به تبع گرايش فريمان به طوس كه محل حكمراني مغولان بود گشت و آخرين رشته هاي پيوند فريمان و نيشابور ظاهراً با حملات افغانها از هم گسست .